اولین بار با 50% تخفیف از ما خرید کن!! کد تخفیف: smahdi313

عدالت و صحابه به چه معناست + ویدیو

بررسی عدالت صحابه
آنچه در این مقاله می خوانید:

سلامی دوباره به دنبال‌کنندگان پایگاه فرهنگی مجازی سرباز مهدی؛

در پست قبل، به این سؤال که عدالت صحابه یعنی چه؟، پاسخ دادیم و اهمیت این نظریه در میان اهل تسنن بیان گردید.

در این پست قصد دارم به بیان معنای کلمات عدالت و صحابه، و همچنین اقوال علما دررابطه‌با اصحاب پیامبر (صلی‌الله علیه و آله)، و تأثیر این نظریه بپردازم.

عدالت به چه معناست؟

برای تحلیل و بررسی این نظریه، لازم است تا لغت عدالت را تعریف کنیم، تا مقصود قائلین از عدالت مشخص گردد. معمول کلماتی که در علوم استفاده می‌گردند، دارای معنای لغوی و همچنین معنای اصطلاحی هستند. در اینجا عدالت را به هر دو نوع بیان می‌نمایم:

تعریف عدالت در لغت

خلیل در کتاب العین می‌گوید:

و العُدُولَه و العَدْل: الحکم بالحق.[۱]

عدل به معنای حکم به‌راستی و درستی است.

صاحب مصباح المنیر نیز در تعریف عدل می‌گوید:

الْعَدْلُ: الْقَصْدُ فِی الْأُمُورِ وَ هو خِلَافُ الْجَوْر.[۲]

عدل به معنای میانه‌روی در کارهاست و برخلاف ظلم است.

تعریف عدالت در اصطلاح علما

اما باید بررسی کنیم که عدالتی که علما از آن در کتب استفاده می‌کنند به چه معناست و به‌عبارت‌دیگر معنای اصطلاحی عدالت چیست؟

صاحب مصباح الکرام در این باره می‌گوید:

الأشهر الأقرب فی معنى العداله أن لا یکون مرتکبا للکبائر.[۳]

مشهورترین و نزدیک‌ترین معنای عدالت این است که شخص عادل مرتکب گناهان کبیره نشود.

ابن حجر عسقلانی که از علمای اهل تسنن است نیز می‌گوید:

من له ملکه تحمله علی ملازمه التقوی والمروءه والمراد (بالتقوی) اجتناب الأعمال السیئه، من شرک أو فسق أو بدعه.[۴]

عادل به کسی می‌گویند که دارای قوه ایست که او را وادار به تقوا و مروه و دوری از کارهای بد همانند شرک و فسق و بدعت در دین می‌کند.

اما صحابه به چه معناست؟

تا به اینجا معنای کلمه عدالت بیان گردید و در اینجا نیاز است که معنای صحابه را نیز بررسی کنیم و بیابیم که به چه کسانی صحابه گفته می‌شود. در اینجا نیز به بررسی صحابه در لغت و اصطلاح می‌پردازیم.

تعریف صحابه در لغت

ابن منظور در کتاب لسان العرب می‌گوید:

الصاحب: المُعاشر.[۵]

صاحب به معنای همراه و معاشر است.

احمد ابن فارس نیز در کتاب معجم مقاییس اللغه می‌گوید:

یدلُّ على مقارَنه شى‏ءٍ و مقاربته.[۶]

کلمه صاحب و صُحبه به معنای همراهی چیز و نزدیکی آن می کند.

بنابراین ماده صحب به معنای همراهی و نزدیکی است و صحابه نیز چون جمع صاحب است، به معنای همراهان و نزدیکان است.

تعریف صحابه در اصطلاح

اما سؤال اینجاست که صحابه در میان اهل تسنن به چه کسانی گفته می‌شود و معیار صحابه بودن چیست:

۱- محض ملاقات با پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و آله) و اسلام داشتن

ابن حجر عسقلانی بر همین معنا معتقد است و می‌گوید:

الصحابی من لقی النبی مؤمنا به، و مات على الإسلام، فیدخل فیمن لقیه من طالت مجالسته له أو قصرت، و من روى عنه أو لو یرو، و من غزا معه أو لم یغز، و من رآه و لو لم یجالسه، و من لم یره لعارض کالعمى‏.[۷]

صحابی کسی است که با پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) درحالی‌که ایمان به او داشته است ملاقات کرده و با ایمان از دنیا رفته است و بنابراین صحابه، کسانی که با ایشان ملاقات داشته‌اند، خواه در طولانی‌مدت با کوتاه‌مدت، روایتی از ایشان نقل کرده باشد یا خیر، به همراه ایشان جنگیده باشد یا خیر، کسی که ایشان را دیده است ولی همنشین نبوده است و حتی کسی که کور بوده است و ایشان را ندیده است را نیز شامل می‌گردد.

۲- محض رؤیت و دیدن پیامبر (صلی‌الله علیه و آله)

احمد ابن حنبل نیز که یکی از بزرگان اهل تسنن است می‌گوید:

أصحاب رسول الله (صلى الله علیه و آله) کلّ من صحبه شهراً أو یوماً أو ساعه أو رآه.[۸]

اصحاب ایشان تمامی افرادی هستند که همراه ایشان بوده‌اند، خواه یک ماه، یا یک روز، یا یک ساعت و یا تنها ایشان را دیده است و مجالستی نداشته است.

بنابراین احمد ابن حنبل، کمترین راه ارتباطی که مجرد دیدن پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) است را نیز سبب صحابی شدن می‌داند.

۳- همنشینی زیاد با پیامبر (صلی‌الله علیه و آله)

آمدی در این باره می‌گوید:

أنّ هذا الإسم یسمی به من طالت صحبته للنبی(صلی‌الله علیه و آله) و أخذ عنه العلم.[۹]

این اسم (یعنی صحابه) به کسانی گفته می‌شود که همنشینی و همراهی زیاد با پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) داشته‌اند و از ایشان علم دریافت کرده‌اند.

پس تا به اینجا معنای عدالت و صحابه و مصادیق اصحاب پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) در نزد افراد مختلف بیان شد.

نظراتِ درباره صحابه

اما آیا همه افراد به عدالت صحابی معتقدند؟ و اگر معتقد نیستند گه نظری درباره ایشان دارند؟ در اینجا اقوال مختلف دراین‌رابطه را بیان می‌نمایم:

۱- کفر تمامی صحابه

فرقه کاملیه بر این اعتقادند که تمامی اصحاب پیامبر (صلی‌الله علیه و آله)، بعد از شهادت ایشان کافر شده‌اند. [۱۰]

۲- بعضی از صحابه عادل و بعضی فاسق‌اند

این نظر، برای ما شیعیان می‌باشد و ما بر این اعتقادیم که اصحاب پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) همانند باقی انسان‌ها هستند و ممکن است بعضی از آنها فاسق و گناهکار باشند و کلمه صحابه مصطلح شرعی نیست و در دین و مذهب ما دارای موضوعیت خاصی نمی‌باشد؛ و البته که بعضی از صحابه افراد صحیح الإعتقاد و مؤمن و متدین می‌باشند. البته این قول را بعضی از اهل تسنن همانند سعد تفتازانی، مارزی، ابن عماد حنبلی، شیخ محمد عبدهو، محمد بن عقیل علوی، محمد رشید رضا، سید قطب، سید اقیلی و… قبول دارند.[۱۱]

برای مثال سعد تفتازانی می‌گوید:

میان خود صحابه پیامبر آن‌چنان‌که در کتاب‌های تاریخی آمده است جنگ‌ها و مشاجراتی رخ‌داده است که ظاهرش نشان می‌دهد برخی از صحابه از راه حق منحرف شده‌اند و به حد ظلم و فسق رسیده‌اند و انگیزه و عامل این امر، کینه، دشمنی، حسادت، خصومت، ریاست‌طلبی و جاه پرستی بوده است. این‌گونه نیست که هر کس پیامبر را ملاقات کرده است به خیر و خوبی شناخته شده باشد.[۱۲]

و بسیار بسیار مایه تعجب است که این افراد با اینکه برای صحابه قداستی قبول ندارند و تمام آنها را عادل نمی‌دانند، چطور بر فرقه خود یعنی سنی‌گری باقی‌مانده‌اند؟!! چرا که در پست قبل بیان شد پایه و اساس مذهب اهل تسنن عدالت صحابه است!!

۳- عدالت صحابی قبل از داخل شدن به فتنه

معتزله بر این اعتقادند که صحابی پیامبر (صلی‌الله علیه و آله) تا زمانی که با امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) جنگ و محاربه نکرده بودند عادل بوده‌اند. [۱۳]

۴- عدالت تمامی صحابه

این قول اکثر اهل تسنن است و بر این اعتقادند که تمامی صحابه عادل‌اند[۱۴] و نیازی به بررسی در احوالات و زندگانی و جرح‌وتعدیل آنان نیست[۱۵] و تبعیت از ایشان لازم است و تمامی ایشان داخل در بهشتند[۱۶] و هر کس که ایشان را رد کند و اشکالی در زندگانی ایشان وارد کند زندیق است[۱۷].

تأثیر نظریه

اولاً که این نظریه باعث برپایی و قوت مذهب اهل تسنن می‌گردد و ثانیاً در علوم مختلف همانند فقه و کلام و تاریخ و… باید از ایشان تبعیت کرد و خلاف نظر آنان نظری نداد.

این قسمت نیز به پایان رسید.

در پایین همین صفحه منتظر نظرات شما هستم و پاسخگوی سؤالات شما نیز می‌باشم.

از پست بعد، به بررسی و نقد ادله قرآنی قائلین به این نظریه می‌پردازیم.

ویدئو این پست


[۱] ‏خلیل بن احمد، العین، مؤسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث و دیگران، ج ۲، ص ۳۸.

[۲] ‏محمد بن محمد غزالی و احمد بن محمد فیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، احمد بن محمد فیومی و عبد الکریم بن محمد رافعی قزوینی، ج ۲، ص ۳۹۶.

[۳] ‏محمدجواد بن محمد حسینی عاملی، مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه (ط. القدیمه)، حسن بن یوسف علامه حلی و محمدجواد بن محمد حسینی عاملی، ج ۳ القسم الأول، ص ۸۳.

[۴] ‏«تعریف مفهوم «عدالت»، از دیدگاه علمای اهل سنت»، به نقل از نخبه الفکر فی مصطلح أهل الأثر، <‪http://www.valiasr-aj.com/persian/shownews.php?idnews=10559‎> (31 خرداد ۲۰۲۰).

[۵] ‏محمد بن مکرم ابن منظور، لسان العرب، ج ۱، ص ۵۱۹.

[۶] ‏احمد بن فارس ابن فارس، معجم مقاییس اللغه، عبد السلام محمد هارون، ج ۳، ص ۳۳۵.

[۷] ‏حسینی میلانی، جواهر الکلام فی معرفه الإمامه و الإمام، ج ۱۳، ۳۲، به نقل از الإصابه؛ ‫مقاتل ابن عطیه، أبهی المداد فی شرح مؤتمر علماء بغداد، شهاب‌الدین مرعشی و دیگران، ج ۱، ص ۱۳۹، به نقل از الإصابه.

[۸] ‏حسینی میلانی، جواهر الکلام فی معرفه الإمامه و الإمام، ج ۱۳، ۲۹؛ ‫ناصر مکارم شیرازی، شیعه پاسخ می گوید، ناصر مکارم شیرازی، ص ۵۵.

[۹] ‏حسینی میلانی، جواهر الکلام فی معرفه الإمامه و الإمام، ج ۱۳، ۳۳.

[۱۰] ‏علی‌اصغر رضوانی، شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، ج ۱، ص ۳۲۶.

[۱۱] ‏همان، ج ۱، ۳۲۷.

[۱۲] ‏«عدالت صحابه در دید اهل سنت و نقد آن»، <‪https://www.porseman.com/article/عدالت-صحابه-در-دید-اهل-سنت-و-نقد-آن/۴۵۷۷۸‎> (26 خرداد ۲۰۲۰).

[۱۳] ‏علی‌اصغر رضوانی، شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، ج ۱، ص ۳۲۷، به نقل از الصواعق المحرقه.

[۱۴] ‏رضوانی، شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، ۱۳۸۴، ج ۱، ۳۲۸، به نقل از الإصابه.

[۱۵] ‏همان، ج ۱، ۳۲۸، به نقل از أسد الغابه.

[۱۶] ‏سبحانی تبریزی، الإنصاف فی مسائل دام فیها الخلاف، ج ۳، ۵۲۶، به نقل از الإصابه.

[۱۷] ‏حسینی میلانی، جواهر الکلام فی معرفه الإمامه و الإمام، ج ۱۳، ۱۹، به نقل از مسند ابن راهویه.

لینک کوتاه

smahdi.info/25362

ابوطالب خانی
ابوطالب خانی

شیعه ویترین و نماد اهل بیت (علیهم السلام) است، پس سعی کنیم نماد خوبی برای امام زمانمان باشیم.

درباره

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

آخرین مقالات