سامانه پاسخگوئی به شبهات راه اندازی شد!

دلیل سوم عدالت صحابه: یا ایها النبی حسبک الله و من اتبعک من المومنین

بررسی عدالت صحابه
آنچه در این مقاله می خوانید:

سلام مجدد به سربازان مهدی زهرا(عجل الله تعالی فرجه)،

در پست قبل، به اولین دلیل قرآنی اهل تسنن برای نظریه عدالت صحابه، یعنی آیه کنتم خیرأمه أخرجت للناس، پرداختم.

در این پست قصد دارم به دومین دلیل قرآنی اهل تسنن برای عدالت صحابه، یعنی آیه یَأَیُهَّا النَّبِىُّ حَسْبُکَ اللَّهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِین بپردازم.

آیه شریفه: یَأَیُهَّا النَّبِىُّ حَسْبُکَ اللَّهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِین‏[۱]

اى پیامبر! خداوند و مؤمنانى که از تو پیروى مى‏کنند، براى حمایت تو کافى است‏.

شأن نزول

برای بررسی این آیه ابتدا به شأن نزول این آیه که در کتب تفسیری بیان شده است می پردازم:

این آیه در روز بدر و در جنگ بدر نازل شده است و برای انصاری است که در جنگ بدر به پیامبر(صلی الله علیه و آله) یاری رسانده اند.

توضیحچه: انصار و مهاجرین کیستند؟

ممکن سؤال در این پیش آید که انصار کیستند و مهاجرین کیستند؟

در پاسخ باید گفت که بعد از هجرت پیامبر(صلی الله علیه و آله) از مکه به مدینه، مسلمانان به دو قسم تقسیم شدند.

کسانی که در مدینه بودند و به پیامبر(صلی الله علیه و آله) ایمان آوردند، انصار(یاری رسانان) گفته شد و به گروهی که به تبعیت از پیامبر(صلی الله علیه و آله) به مدینه مهاجرت کردند، مهاجرین(سفر کنندگان) گفته شد.

اما ادامه بحث…

فخر رازی در کتاب مفاتیح الغیب می نویسد:

هذه الآیه نزلت بالبیداء فی غزوه بدر قبل القتال و المراد بقوله: وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ الأنصار.[۲]

این آیه در منطقه بیداء(مکانی بین مکه و مدینه) و قبل از شروع جنگ بدر نازل شده است و منظور از: و من اتبعک من المؤمنین، انصار هستند.

بعضی از اهل تسنن نیز، این آیه را در شأن عمر دانسته اند و گفته اند هنگامی که عمر به همراه ۳۳ مرد و ۶ زن به پیامبر(صلی الله علیه و آله) ایمان آورد، این آیه نازل شد. [۳]

این نظر بعید است؛ چرا که این آیه در جنگ بدر و بعد از مهاجرت به مدینه نازل شده است و عمر قبل از هجرت و در مکه اسلام آورد و این دو زمان، تعارض دارند.

ابن کثیر نیز در این باره می گوید:

و فی هذا نظر، لأن هذه الآیه مدنیه، و إسلام عمر کان بمکه بعد الهجره إلى أرض الحبشه، و قبل الهجره إلى المدینه، و اللّه أعلم.[۴]

و در این قول(که این آیه برای عمر است) نظر(اشکال) است، چرا که این آیه مدنی است و اسلام عمر در مکه و بعد از هجرت به حبشه و قبل از هجرت به مدینه بوده است، و خداوند عالم است.

البته در صورتی که این آیه را برای غزوه بدر ندانیم و همانند آیات مقارن یعنی آیه تحریض، مکی بدانیم شاید با نظر اهل تسنن تعارضی نداشته باشد اما باز با مدعی اهل تسنن که عدالت تمام صحابه است، مطابقت نخواهد داشت.

استدلال

این آیه نیز یکی از آیاتی است که اهل تسنن، به واسطه آن بر عدالت صحابه احتجاج می کنند[۵] و بر این باورند که کفایت صحابه برای پیامبر(صلی الله علیه و آله) نشانه عادل بودن ایشان است و بدون عدالت ایشان نمی توانند برای پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله)، کافی باشند.

بررسی

اولا: این آیه همانطور که در شأن نزول بیان شد، برای افراد خاصی(یعنی انصار) است(و مهاجرین را شامل نمی شود) و برای تمامی صحابه نازل نشده است که بتوانیم تمامی آنها را عادل شماریم و برفرض که برای عمر هم نازل شده باشد، عدالت تمامی صحابه را شامل نمی شود.

ثانیا: آیه، کفایت صحابه برای پیامبر(صلی الله علیه و آله) را به شرط اتباع(من اتبعک) و اطاعت از پیامبر(صلی الله علیه و آله) می داند و سؤال اینجاست که آیا تمامی صحابه، از ایشان تبعیت می کردند؟ و درصورت پاسخ مثبت، پس به چه دلیل در خلافت بعد از ایشان اختلاف و منازعه کردند و به چه دلیل سوره منافقین نازل شد و به چه دلیل پیامبر می فرماید بیش از هر امتی، در این امت آزار دیدم؟

ثالثا: تمامی این ادعا ها در صورتی است که من اتبعک من المؤمنین عطف به الله شود، در صورتی که عطف من اتبعک من المؤمنین به کاف نیز محتمل است!

توضیح اینکه، در صورتی که من اتبعک به الله عطف شود، ترجمه اینچنین می شود که ای نبی خدا، خداوند و کسانی که از تو تبعیت می کنند برای تو کافیست. و در صورتی که من اتبعک به کاف در کلمه حسبک عطف شود، ترجمه آیه اینچنین می شود که ای نبی خدا، خداوند برای تو و کسانی که از تو تبعیت می کنند کافیست.

طبری نیز که از علمای بزرگ اهل تسنن است در تفسیر جامع البیان در این باره می نویسد:

حدثنی یونس، قال: أخبرنا ابن وهب، عن ابن زید، فی قوله: یا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللَّهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ قال: یا أیها النبی حسبک الله و حسب من اتبعک من المؤمنین، إن حسبک أنت و هم الله. ف” من” قوله: وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ على هذا التأویل الذی ذکرناه عن الشعبی نصب عطفا على معنى الکاف فی قوله: حَسْبُکَ اللَّهُ لا على لفظه، لأنها فی محل خفض فی الظاهر و فی محل نصب فی المعنى، لأن معنى الکلام: یکفیک الله، و یکفی من اتبعک من المؤمنین.[۶]

ترجمه: توضیح بالا.

بنابراین این استدلال نیز به دلائل فوق باطل شد.

در پست بعدی که دلیل قرآنی چهارم اهل تسنن، یعنی آیه اذ یبایعونک تحت الشجره می پردازم.

در انتهای همین صفحه، منتظر نظرات و سؤالات شما هستم.

موفق و پیروز باشید.


[۱] سوره الأنفال، آیه ۶۴

[۲] ‏محمد بن عمر فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج ۱۵، ص ۵۰۳.

[۳] ‏عبدالله بن عمر بیضاوی، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، محمد عبدالرحمن مرعشلی، ج ۳، ص ۶۶.

[۴] ‏اسماعیل بن عمر ابن‌کثیر، تفسیر القرآن العظیم، محمد حسین شمس‌الدین، ج ۴، ص ۷۶.

[۵] ‏خطیب بغدادی، الکفایه فی علم الروایه، ص ۶۴.

[۶] ‏محمد بن جریر طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۱۰، ص ۲۶.

لینک کوتاه

smahdi.info/25368

ابوطالب خانی
ابوطالب خانی

شیعه ویترین و نماد اهل بیت (علیهم السلام) است، پس سعی کنیم نماد خوبی برای امام زمانمان باشیم.

درباره

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

آخرین مقالات