اولین بار با 50% تخفیف از ما خرید کن!! کد تخفیف: smahdi313

ملائکه کیستند؟؟

ملائکه کیستند
آنچه در این مقاله می خوانید:

سلام علیکم،

موجودات عالم اساسا به چند دسته تقسیم می شوند: حیوانات، جنیان، انسان ها، ملائکه و جمادات.

ما انسان چون با حیوانات و جمادات در عالم خارج دارای ارتباط هستیم، آشناییت با این موجودات داریم. اما از ملائکه به دلیل عدم ارتباط ما با ایشان، دارای ذهنیت عجیب و غریبی هستیم و موجودات ناشناخته ای برای ما به حساب می آیند.

در این پست قصد دارم به معرفی بسیار بسیار مختصر درباره این موجودات بپردازم.

در ضمن صوت و پادکست، در انتهای همین صفحه قرار گرفت.

دیدگاه اسلام نسبت به ملائکه چگونه است؟

ملائکه جزو عقاید ما مسلمانان و شیعیان است و قرآن نیز تأکید بسیاری بر اعتقاد به ایشان کرده است و تعبیرات اینچنینی درباره ایشان به کار می برد:

خداوند متعال در سوره نساء آیه ۳۶ می فرماید:

وَ مَنْ یَکْفُرْ بِاللَّهِ وَ مَلَائِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِیدًا.[۱]

و هرکس به خدا، فرشتگان، کتابهای الهی ، رسولان او و روز آخرت منکر شود، بى‌تردید گمراه شده، گمراهى دور.

همچنین در آیه ۹۸ سوره بقره می فرماید:

مَنْ کانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَ مَلائِکَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْریلَ وَ میکالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْکافِرین‏.[۲]

کسی که دشمن خداوند، ملائکه الهی، فرستادگان الهی و جبرئیل و میکائیل باشد، پس همانا خداوند دشمن کافران است.

یعنی این آیه صراحتا دشمن ملائکه و… را کافر می داند.

و آیات دیگر در این باره که صراحتا دلالت بر اثبات وجود ملائکه دارد و بنابراین ملائکه برای ما مسلمانان و شیعیان چیزی مسلم و ثابت شده است.

اما ملائکه کیستند؟

در ضمن تعریف این موجودات، حیوانات و اجنه و انسان را نیز بیان می نمایم تا تفاوت این موجود با ما انسان ها و حیوانات مشخص گردد.

ملائکه موجوداتی هستند که دارای قوه تعقل بوده، و فاقد قوه شهوانیت هستند.

حیوانات نیز موجوداتی هستند که دارای قوی شهوانیت بوده ولی فاقد قوه عقلانیت هستند یعنی درست بالعکس ملائکه.

انسان و اجنه نیز موجوداتی هستند که دارای هر دو قوه عقلانیت و شهوانیت هستند.

شیخ صدوق در کتاب علل الشرایع از امیرالمؤمنین(علیه السلام) در تعریف ملائکه، حیوانات و انسان ها، اینچنین نقل می کند:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ الصَّادِقَ علیه السلام. فَقُلْتُ: الْمَلَائِکَهُ أَفْضَلُ أَمْ بَنُو آدَمَ؟ فَقَالَ: قَالَ: أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ رَکَّبَ فِی الْمَلَائِکَهِ عَقْلًا بِلَا شَهْوَهٍ وَ رَکَّبَ فِی الْبَهَائِمِ شَهْوَهً بِلَا عَقْلٍ وَ رَکَّبَ فِی بَنِی آدَمَ کِلَیْهِمَا فَمَنْ غَلَبَ عَقْلُهُ شَهْوَتَه‏ فَهُوَ خَیْرٌ مِنَ الْمَلَائِکَهِ وَ مَنْ غَلَبَتْ شَهْوَتُهُ عَقْلَهُ فَهُوَ شَرٌّ مِنَ الْبَهَائِمِ.[۳]

راوی می گوید: پرسیدم از حضرت صادق که: ملائکه از جهت قرب بحق و مقام و منزلت افضل و برترند یا بنى آدم.

فرمود: فرموده است امیر المؤمنین علیه السّلام که خداوند ملائکه را عقل بدون شهوت قرار داده، و حیوانات را شهوت بدون عقل، و بنى آدم(انسان) را هم عقل و هم شهوت قرار داده. پس هر انسانی که‏ عقلش بر شهوتش غالب شود، از ملائکه بهتر و افضل است، و هر کسى که شهوتش بر عقلش غالب شود، از حیوانات پست‏تر و بدتر است‏.

بنابراین ملائکه دارای قوه تعقل هستند، اما شهوت ندارند. و گناه کردن نیز به واسطه دو راه هوای نفس و شیطان اتفاق می افتد که در صورت فقدان شهوت، هوای نفس از بین رفته، و در صورت وجود عقل، شیطان نیز فاقد می گردد و بنابراین ملائکه معصوم هستند.

درباره عصمت ملائکه روایاتی هم داریم که نمونه آن چنین است که در عیون اخبار الرضا روایت شده که:

قَالا فَقُلْنَا لِلْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ علیه السلام فَإِنَّ قَوْماً عِنْدَنَا یَزْعُمُونَ أَنَّ هَارُوتَ وَ مَارُوتَ مَلَکَانِ اخْتَارَهُمَا اللَّهُ [مِنَ‏] الْمَلَائِکَهِ لَمَّا کَثُرَ عِصْیَانُ بَنِی آدَمَ وَ أَنْزَلَهُمَا مَعَ ثَالِثٍ لَهُمَا إِلَى دَارِ الدُّنْیَا وَ أَنَّهُمَا افْتَتَنَا بِالزُّهَرَهِ وَ أَرَادَا الزِّنَاءَ بِهَا وَ شَرِبَا الْخَمْرَ وَ قَتَلَا النَّفْسَ الْمُحَرَّمَهَ وَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُعَذِّبُهُمَا بِبَابِلَ وَ أَنَّ السَّحَرَهَ مِنْهُمَا یَتَعَلَّمُونَ السِّحْرَ وَ أَنَّ اللَّهَ تَعَالَى مَسَخَ تِلْکَ الْمَرْأَهَ هَذَا الْکَوْکَبَ الَّذِی هُوَ الزُّهَرَهُ فَقَالَ الْإِمَامُ ع مَعَاذَ اللَّهِ مِنْ ذَلِکَ إِنَّ مَلَائِکَهَ اللَّهِ مَعْصُومُونَ مَحْفُوظُونَ مِنَ الْکُفْرِ وَ الْقَبَائِحِ بِأَلْطَافِ اللَّهِ تَعَالَى قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهِمْ لا یَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ یَفْعَلُونَ ما یُؤْمَرُونَ وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَهُ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ مَنْ عِنْدَهُ یَعْنِی الْمَلَائِکَهَ لا یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِهِ وَ لا یَسْتَحْسِرُونَ یُسَبِّحُونَ اللَّیْلَ وَ النَّهارَ لا یَفْتُرُونَ وَ قَالَ عَزَّ وَ جَل‏ فِی الْمَلَائِکَهِ أَیْضاً بَلْ عِبادٌ مُکْرَمُونَ لا یَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ یَعْمَلُونَ یَعْلَمُ ما بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ وَ لا یَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى‏ وَ هُمْ مِنْ خَشْیَتِهِ مُشْفِقُونَ …… قَالا فَقُلْنَا لَهُ فَعَلَى هَذَا أَیْضاً لَمْ یَکُنْ إِبْلِیسُ أَیْضاً مَلَکاً فَقَالَ لَا بَلْ کَانَ مِنَ الْجِنِّ أَ مَا تَسْمَعَانِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِکَهِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِیسَ کانَ مِنَ الْجِنِّ فَأَخْبَرَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنَّهُ کَانَ مِنَ الْجِن‏.[۴]

راوی می گویه به امام عسکرىّ علیه السّلام عرض کردیم: عدّه‏اى نزد ما گمان مى‏کنند که هاروت و ماروت دو فرشته بودند که وقتى که عصیان بنى آدم زیاد شد، خداوند آن دو را از بین ملائکه برگزید و با ملک دیگرى به دار دنیا فرستاد، و آن دو مجذوب زهره شدند و خواستند با او زنا کنند، و شراب خوردند و آدم‏کشى کردند و خداوند آنان را در بابل عذاب فرمود و جادوگران، از آن دو، سِحر و جادو مى‏آموختند و خداوند آن زن(زهره) را مسخ کرده و به صورت این ستاره (یعنى ستاره زهره) درآورد، امام علیه السّلام فرمودند:

پناه بر خدا از این سخنان! ملائکه معصومند، و از کفر و قبائح به لطف خدا در امانند، خداوند در باره آنان مى‏فرماید: خداوند را در دستوراتش نافرمانى نمى‏کنند و هر آنچه را دستور دارند انجام مى‏دهند؛ و نیز مى‏فرماید: و براى اوست آن کسانى که در آسمانها و زمین هستند و ایشان که نزد اویند(یعنى ملائکه) از عبادت او سرباز نمى‏زنند و خسته نمى‏شوند، شبانه روز در تسبیح گوی اویند و باز نمى‏ایستند؛ و درباره ملائکه می فرماید: بلکه بندگان گرامى خدا هستند که در گفتار از خداوند سبقت نمى‏گیرند و به دستور او کار مى‏کنند، علم خداوند به آنها احاطه دارد و جز براى کسانى که مورد رضایت خداوند هستند، شفاعت نمى‏کنند و از خوف و خشیت الهى در ترس و نگرانى هستند.

……

آن دو در ادامه گفتند: عرض کردیم: پس به این ترتیب ابلیس هم فرشته نبوده است؟ فرمود: نه، بلکه از جنّ بوده است، آیا این آیه را نشنیده‏اید: و آن زمان که به ملائکه گفتیم: به آدم سجده کنید، و همه جز ابلیس سجده کردند، او از جنّ بود. و بنابراین خداوند در این آیه خبر داد که او از طائفه جنّ است، و او همان کسى است که خداوند در باره‏اش فرموده است: «و جانّ را از قبل از آتشى که از باد سوزان نشأت گرفته بود، آفریدیم. انتهای حدیث/

بنابراین مشخص شد که ملائکه دارای قوه تعقل بوده و فاقد قوه شهوت اند. اما موضوع دیگری بسیار مشهور است بال ملائکه است و اینکه آیا ملائکه دارای بال هستند یا خیر؟

وجود بال برای ملائکه چیزی بدیهی است چرا که صراحتا در آیات و روایات از جناح درباره ملائکه یاد می شود.

خداوند متعالی در سوره فاطر می فرماید:

الْحَمْدُ لِلَّهِ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جاعِلِ الْمَلائِکَهِ رُسُلاً أُولی‏ أَجْنِحَهٍ مَثْنى‏ وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ یَزیدُ فِی الْخَلْقِ ما یَشاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدیر.[۵]

ستایش مخصوص خداوندى است آفریننده آسمانها و زمین، که فرشتگان را فرستادگانی داراى بالهاى دوگانه و سه‏گانه و چهارگانه قرار داده، او هر چه بخواهد در آفرینش مى‏افزاید، و او بر هر چیزى تواناست‏.

در اینجا قرآن لفظ جناح را به کار می برد و تعداد آنرا نیز بیان می کند و بنابراین بدیهی است که ملائکه دارای بال هستند، اما شبهه ای که بسیار مورد توجه است، این موضوع است که آیا منظور از بال در این آیات و روایات، همان بال مصطلح و همانند پرندگان است؟

ظاهرا چنین است چرا که جناح در لغت دلالت بر بال می کند و مجاز شمردن این آیات و روایات خواهان قرینه و دلیل است و بعد ذهنی ما از این موضوع دلیل بر مجاز شمردن آن نیست!

اما فارق از این مورد روایاتی موجود است که به صورت بسیار بسیار صریح بر این مورد دلالت دارد که نمونه ای از موارد چنین است:

أَصَبْتُ شَیْئاً عَلَى وَسَائِدَ کَانَتْ فِی مَنْزِلِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقَالَ لَهُ بَعْضُ أَصْحَابِنَا مَا هَذَا جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ کَانَ یُشْبِهُ شَیْئاً یَکُونُ فِی الْحَشِیشِ کَثِیراً کَأَنَّهُ خَرَزَهٌ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام هَذَا مِمَّا یَسْقُطُ مِنْ أَجْنِحَهِ الْمَلَائِکَهِ ثُمَّ قَالَ یَا عَمَّارُ إِنَّ الْمَلَائِکَهَ لَتَأْتِینَا وَ إِنَّهَا لَتَمُرُّ بِأَجْنِحَتِهَا عَلَى رُءُوسِ صِبْیَانِنَا یَا عَمَّارُ إِنَّ الْمَلَائِکَهَ لَتُزَاحِمُنَا عَلَى نَمَارِقِنَا.[۶]

راوی می گوید: من چیزى را بر روى بالش‌های منزل امام صادق(علیه السلام) یافتم. یکى از اصحاب پرسید: فدایت شوم! این چیست که شبیه چیزى بود که میان برگ‌ها فراوان پیدا می‌شود و مثل اینکه پر است . امام(علیه السلام) فرمود: این از چیزهایى است که از بال‌های فرشتگان می‌ریزد. سپس فرمود: ای عمار! فرشتگان پیش ما می‌آیند و بال‌های خود را بر سر بچه‌هاى ما می‌مالند. ای عمار! آنان در نزد بالش های ما جمع می شوند.

این روایت صریحا دلالت بر بال های ملائکه دارد.

بعد این موضوع برای ما انسان ها به دلیل عدم ارتباط ما با ایشان است و تفکر ما از ایشان اینچنین صورت گرفته است اما واقع چنین است که ایشان موجودات عجیب و غریبی نیستند و تأکید امام و عبارتی که می فرماید بر بالش های ما جمع می شوند(تکیه می زنند) و یا عبارتی که می فرماید بالهایشان را بر سر فرزندان ما می کشند، شاید بدین دلیل باشد که وجود ملائکه را برای راوی اثبات و قابل وقوع بشمارد.

جنسیت ملائکه چگونه است؟

آنچه در ذهن اکثر ما انسان موجود است و در تصاویر، فیلم ها و… مشاهده می کنیم، اینچنین است که ملائکه م<نث و زن هستند!

اما این تصویر، تصوری غلط، بی پایه و بی اساس است.

خداوند متعال در مقابل این نوع تصور قرار گرفته و در آیه ۱۹ سوره زخرف می فرماید:

وَ جَعَلُواْ الْمَلَئکَهَ الَّذِینَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمَانِ إِنَثًا أَ شَهِدُواْ خَلْقَهُمْ سَتُکْتَبُ شَهَدَتُهُمْ وَ یُسْأَلُون‏.[۷]

آنها فرشتگان را که بندگان خداوند رحمانند مؤنّث پنداشتند؛ آیا شاهد آفرینش آنها بوده اند؟! گواهى آنان نوشته مى‏شود و (از آن) بازخواست خواهند شد.

همچنین خداوند در سوره نحل، درباره اعراب جاهلی که بر این باور بوده اند که پسران برای انسان و دختران برای خداوند هستند و فرشتگان دختر خداوند هستند، اینچنین می فرماید:

وَ یَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ سُبْحَانَهُ  وَ لَهُم مَّا یَشْتَهُون‏.[۸]

آنها(در عقیده خود) براى خداوند دختران قرار مى‏دهند؛ منزّه است(از اینکه فرزندى داشته باشد) ولى براى خودشان، آنچه را میل دارند قائل مى‏شوند.

بنابراین این عقیده نیز باطل است و اصلا فرشتگان موجوداتی متفاوت با انسان هستند و مذکر و مؤنث برای ایشان معنایی ندارد.

آیا ملائکه به هر شکلی در می آیند؟

نکته ای در اینجا حائز اهمیت است و آن اینکه ملائکه اصولا موجودی هستند بال دار و دارای پر هایی برای پرواز؛ اما این نکته نیز قابل توجه است که اینچنین نبوده که هر زمانی که مثلا جبرئیل برای رساندن وحی به خانه پیامبر(صلی الله علیه و آله) و یا اهل بیت(علیهم السلام) نازل می گردیده، به همراه بال و پر بوده است.

چرا که ملائکه همانند اجنه به هر شکلی می توانند در آیند و فقط به شکل اصلی خود نیستند و نمونه هایی از نصوص نیز موجود است که مثلا جبرائیل به شکل دحیه کلبی که فرد زیبا رویی بود[۹] با این تفاوت که ملائکه به هر شکلی به جز سگ و خوک می توانند در آیند، اما اجنه به شکل سگ و خوک نیز می توانند درآیند و بنابراین مشخص شد که ملائکه تنها به شکل موجود بالدار حرکت نمی کنند.

برای این ادعا شواهد بسیاری در دسترس است. برای مثال مرحوم کلینی(رحمه الله علیه) در کتاب الکافی می نویسد:

إِنَّ أَبَا ذَرٍّ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ مَعَهُ جَبْرَئِیلُ علیه السلام فِی صُورَهِ دِحْیَهَ الْکَلْبِیِّ وَ قَدِ اسْتَخْلَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آۀه فَلَمَّا رَآهُمَا انْصَرَفَ عَنْهُمَا وَ لَمْ یَقْطَعْ کَلَامَهُمَا فَقَالَ جَبْرَئِیلُ علیه السلام یَا مُحَمَّدُ هَذَا أَبُو ذَرٍّ قَدْ مَرَّ بِنَا وَ لَمْ یُسَلِّمْ عَلَیْنَا أَمَا لَوْ سَلَّمَ لَرَدَدْنَا عَلَیْهِ یَا مُحَمَّدُ إِنَّ لَهُ دُعَاءً یَدْعُو بِهِ مَعْرُوفاً عِنْدَ أَهْلِ السَّمَاءِ فَسَلْهُ عَنْهُ إِذَا عَرَجْتُ إِلَى السَّمَاءِ فَلَمَّا ارْتَفَعَ جَبْرَئِیلُ جَاءَ أَبُو ذَرٍّ إِلَى النَّبِیِّ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَا مَنَعَکَ یَا أَبَا ذَرٍّ أَنْ تَکُونَ سَلَّمْتَ عَلَیْنَا حِینَ مَرَرْتَ بِنَا فَقَالَ ظَنَنْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَّ الَّذِی کَانَ مَعَکَ دِحْیَهُ الْکَلْبِیُّ قَدِ اسْتَخْلَیْتَهُ لِبَعْضِ شَأْنِکَ فَقَالَ ذَاکَ جَبْرَئِیلُ علیه السلام یَا أَبَا ذَرٍّ وَ قَدْ قَالَ أَمَا لَوْ سَلَّمَ عَلَیْنَا لَرَدَدْنَا عَلَیْهِ فَلَمَّا عَلِمَ أَبُو ذَرٍّ أَنَّهُ کَانَ جَبْرَئِیلَ علیه السلام دَخَلَهُ مِنَ النَّدَامَهِ حَیْثُ لَمْ یُسَلِّمْ عَلَیْهِ مَا شَاءَ اللَّهُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَا هَذَا الدُّعَاءُ الَّذِی تَدْعُو بِهِ فَقَدْ أَخْبَرَنِی جَبْرَئِیلُ علیه السلام أَنَّ لَکَ دُعَاءً تَدْعُو بِهِ مَعْرُوفاً فِی السَّمَاءِ فَقَالَ نَعَمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ الْأَمْنَ وَ الْإِیمَانَ بِکَ وَ التَّصْدِیقَ بِنَبِیِّکَ وَ الْعَافِیَهَ مِنْ جَمِیعِ الْبَلَاءِ وَ الشُّکْرَ عَلَى الْعَافِیَهِ وَ الْغِنَى عَنْ شِرَارِ النَّاسِ.[۱۰]

از امام صادق(علیه السلام) نقل شده که فرمود: أبا ذر خدمت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آمد و جبرئیل به صورت دحیه کلبى نزد آن حضرت بود و با او خلوت کرده بود و چون أبا ذر آنان را دید، از نزد آنها برگشت و نخواست سخن آنها را قطع کند، جبرئیل گفت: یا محمد! این أبو ذر بود که به ما گذر کرد و به ما سلام نداد، اگر سلام داده بود پاسخش را می دادیم.

اى محمد! این أبو ذر دعائى دارد که نزد آسمانیان معروف است، هنگامی که من به آسمان رفتم، درباره آن دعا از او بپرس، چون جبرئیل بالا رفت، أبو ذر نزد پیغمبر(صلی الله علیه و آله) آمد و رسول‏ خدا(صلی الله علیه و آله) به او فرمود: اى ابو ذر! هنگامی از ما رد شدی چه چیزی تو را منصرف کرد که به ما سلام کنى؟ گفت: من گمان کردم آنکه نزد شما است دحیه کلبى است و با او درباره امرى خلوت کرده اید. پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: او جبرئیل بود اى ابو ذر، و گفت: اگر به ما سلام کرده بود به او جواب مى‏دادیم. هنگامی که أبو ذر فهمید که او جبرئیل بوده بسیار پشیمان شد که چرا سلام نکرده است.

رسول خدا (ص) به او فرمود: این دعائى که تو مى‏خوانى چیست؟ جبرئیل به من خبر داد که تو دعائى مى‏خوانى که نزد اهل آسمان معروف است، گفت: آرى یا رسول اللَّه، مى‏گویم: بار خدایا! از تو امنیت و ایمان به تو، اقرار به پیامبرت، سلامتی از همه بلاها، شکرگزارى بر سلامتی و بى‏نیازى از مردم بد را می خواهم.

بنابراین جبرئیل و تمام ملائکه ممکن است به اشکال مختلفی البته به جز سگ و خوک در آیند.

بزودی وظایف ملائکه و مطالب مرتبط را در بروزرسانی های بعدی این پست و یا در پست های جدید بیان خواهم نمود.

صوت

در بخش پادکست و رادیو سایت قرار داده شد:

امیدوارم که این پست مفید بوده باشد. در انتهای همین صفحه، منتظر نقطه نظرات شما هستم.

موفق و پیروز باشید.


[۱] قرآن کریم، سوره نساء، آیه۳۶

[۲] قرآن کریم، سوره بقره، آیه ۹۸

[۳] علل الشرائع، ج‏۱، ص۴ و ۵

[۴] عیون أخبار الرضا، ج‏۱، ص۲۷۰

[۵] قرآن کریم، سوره فاطر، آیه۱

[۶] بصائر الدرجات، ج‏۱، ص۹۱

[۷] قرآن کریم، سوره زخرف، آیه۱۹

[۸] قرآن کریم، سوره نحل، آیه۵۷

[۹] الکافی، ج‏۲، ص۵۸۷

[۱۰] الکافی، ج‏۲، ص۵۸۷

لینک کوتاه

smahdi.info/25385

ابوطالب خانی
ابوطالب خانی

شیعه ویترین و نماد اهل بیت (علیهم السلام) است، پس سعی کنیم نماد خوبی برای امام زمانمان باشیم.

درباره

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

آخرین مقالات